I- KỸ NĂNG TRA CỨU CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT CỦA VIỆT NAM
Văn bản pháp luật thông thường được đăng trên các ấn phẩm chính thức như công báo và trên internet ở Việt Nam đã kế thừa hợp lý những kinh nghiệm của nước ngoài, về cơ bản, hiện nay có the có những cách tiếp cận tra cứu các văn bản pháp luật của Việt Nam như sau:
(i) Tra cứu công báo quốc gia (National Gazette);
(ii) Tra cứu trên website của các cơ quan ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Ví dụ, các bản Hiến pháp, các luật của Việt Nam được đăng tải tại trang tin điện tử của Quốc hội Việt Nam, trên internet, địa chỉ là: http://vbpl.vn/pages/portal.aspx.
(iii) Tra cứu thông qua tiếp cận bộ pháp điển hóa: Đa phần các quốc gia đều có bộ pháp điển hóa pháp luật quốc gia. Bộ pháp điển hóa pháp luật ở Việt Nam hiện nay được công bố công khai theo địa chỉ: https://phapdien.moj.gov.vn/Pages/home.aspx. Việc thực hiện pháp điển hóa trong một số lĩnh vực của hệ thống pháp h$và được công khai trên internet cũng là một kênh quan trọng để mọi người tra cứu.
Ví dụ: bộ thủ tục hành chính của Việt Nam được công khai trên website cơ sở dữ liệu về văn bản pháp luật Việt Nam tại địa chỉ http://vbpl.vn/pages/portal.aspx.
(iv) Một số công ty tại Việt Nam cung cấp các văn bản pháp luật như: https://luatvietnam.vn/;https://thuvienphapluat.vn
Theo các giao diện của các phần mềm cung cấp dịch vụ tra cứu miễn phí và thương mại hiện nay ở Việt Nam cho phép người tra cứu có thể lựa chọn cách tra cứu:
– Tra cứu theo từ khóa, nội dung đoạn văn cần tra cứu;
– Tra cứu theo tên văn bàn, loại văn bản quy phạm pháp luật .Ví dụ : Hiến pháp,luật,pháp lệnh;
– Tra cứu theo cơ quan ban hành;
– Tra cứu theo lĩnh vực điều chỉnh: luật thương mại, pháp luật hình sự;
– Tra cứu theo năm ban hành;
– Tra cứu theo người có thẩm quyền ký.
Luật sư nếu không thường xuyên tra cứu thì không thể phát triển được kỹ năng tra cứu. Việc tra cứu trên môi trường internet lại càng đòi hỏi người tra cứu làm quen với nhiệm vụ tra cứu và lựa chọn các thao tác tra cứu đối với từng yêu cầu tra cứu khác nhau. Cụ thể, việc tra cứu Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 sẽ đơn giản hơn so với thực hiện tra cứu nội dung của một văn bản quy phạm pháp luật cụ thể như Nghị định của Chính phủ… được ban hành từ năm 2010.
Chú ý, người tra cứu không nên có khái niệm đơn giản về hoạt động tra tra cứu pháp lý là văn bản quy phạm pháp luật quốc gia.Như trên đã phân tích, hoạt động tra cứu đối với mỗi luật gia, luật sư có thể ví như một “ bác sĩ” đã được đào tạo về chuyên môn đi tìm kiếm các “ phương thuốc” và chỉ định hợp lý cho một vụ việc.Nếu một người tra cứu pháp lý không hiểu dược bản chất điều chỉnh của pháp luật đối với lĩnh vực ,chủ đề mà họ thực hiện tra cứu sẽ không hiệu quả.
Cần ghi nhớ rằng, ngay cả khi chúng ta sử dụng các công cụ tìm kiếm trên internet với các từ khó thì việc tra cứu vẫn có thể phải thực hiện bởi nhiều thao tác và chiến thuật tra cứu .Nếu 1 mỗi luật Sư hay người nghiên cứu pháp lý có ý thức cập nhật pháp luật thường xuyên cho lĩnh vực chuyên sâu của họ thì việc tra cứu pháp lý đối với văn bản quy phạm pháp luật sẽ trở nên đơn giản hơn. Bởi vì, việc quan sát thường xuyên sự thay đổi của một lĩnh vực pháp luật giúp người tra cứu khoanh vùng được các văn bản và các quy phạm cần tìm hiểu. Tuy nhiên, với những người muốn tra cứu những lĩnh vực pháp luật mà không chuyên sâu thì việc tra cứu có lúc sẽ không đơn giản với những lĩnh vực pháp luật có nhiều loại văn bản quy phạm hướng dẫn dưới luật như: lĩnh vực pháp luật hành chính; luật doanh nghiệp; luật đất đai.
Vận dụng những tiện ích trong các website chính thức của các cơ quan nhà nước để tra cứu văn bản pháp luật là một mẹo hay khi tra cứu, Bởi vậy, người tra cứu có thể sử dụng các website cua các cơ quan nhà nước như:
– Website của Chính phủ, thư mục văn bản quy phạm pháp luật: http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban. Trong thư mục này, người tra cứu có thể tìm hiểu các văn bản thuộc nhiều lĩnh vực như: doanh nghiệp; thuế, lệ phí; ngân hàng; hành chính; xuất nhập khẩu…
Các website của các bộ, ngành đều có thư mục tra cứu văn bản pháp luật. Chẳng hạn khi cần tra cứu các thông tin chuyên ngành về hoạt động thương mại, thì website của Bộ Công Thương, thư mục văn bản pháp quy là địa chỉ thích hợp để tra cứu.
Ví dụ: quy định về danh mục phế liệu tạm ngừng kinh doanh, tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu theo Thông tư số 38/2018/TT-BTC ngày 20/4/2018 (được sửa đổi, bổ sung theo Thông tư số 62/2019/TT-BTC ngày 05/9/2019) của Bộ Tài chính quy định về xác định xuất xứ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
– Thao tác 01: Tìm kiếm website của Bộ Công Thương: http://ww.moit.gov.vn
– Thao tác 02.:Tìm mục văn bản quy phạm pháp quy : http://www.moit.gov.vn/web/guest/van-ban-phap-quy
– Thao tác 3 :Đọc và tìm văn bản, tên văn bản cần tìm kiếm sau đó tải văn bản về máy tính hay in văn bản ra.
Ví dụ: một luật sư không chuyên sâu về luật chứng khoán đang mong muốn tìm kiếm khái niệm về loại công ty cổ phần đầu tư chứng khoán. Hoạt động tra cứu sẽ không đạt hiệu quả mong muốn nêu chủ thể tra cứu chủ quan rằng có thể tìm ra bản chất pháp lý của công ty cổ phần chứng khoán thông qua tra cứu các quy định pháp lý về công ty cổ phần chứng khoán trong Luật doanh nghiệp năm 2014. Bởi lẽ, bản chất pháp lý của công ty cổ phần chứng khoán được quy định trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật chứng khoán năm 2010. Ngoài ra, các văn bản chuyên sâu về chứng khoán có thể tìm được trên website chính thức của ủy ban Chứng khoán nhà nước theo địa chỉ: http://www.ssc.gov.vn
Tóm lại, việc cập nhật và tiếp cận các văn bản theo lĩnh vực, ngành qua website của các bộ, ngành là một hướng tra cứu hiệu quả. Thậm chí có những loại văn bản quy phạm pháp luật trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của nước ta theo Điều 4 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020) được cập nhật từ những nội dung hiện hành đang có hiệu lực.
Thực hiện việc tra cứu theo cơ quan ban hành trên website, chính thức của cơ quan ban hành văn bản quy phạm pháp luật là cách tra cứu tiết kiệm được nhiều thời gian
Ví dụ: nếu một luật sư muốn tra cứu các Nghị quyết của hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thì cách thức thuận tiện nhất là tra cứu trên website của Tòa án nhân dân tối cao.
Địa chỉ http://www.toaan.gov,vn.Trên giao diện của website này, thư mục “NGHỊ QUYẾT HỘI ĐỒNG THẨM PHÁN “ sẽ tập hợp các Nghị quyết được ban hành bởi Hội đồng Thẩm phán Tòa ÁN nhân dan tối cao.
